Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (radcy prawnego)

Katowice, dnia 10 maja 2011 r.
Do
Sądu Rejonowego
Wydział Cywilny
w Katowicach
Powód: Jan Kaczmarski
Pozwany: Powszechny Zakład Ubezpieczeń SA Inspektorat w Katowicach,
Sygn. akt I C 271/10
Wartość przedmiotu sporu: 60.000 zł

WNIOSEK POWODA
o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata

Wnoszę o:
zwolnienie mnie od kosztów sądowych i ustanowienie dla mnie adwokata w sprawie przeciwko PZU o zapłatę kwoty 60.000 zł.

Uzasadnienie

W celu wykazania przesłanek z art. 102 u.k.s.c. składam oświadczenie następującej treści:
Postępowanie wszczęte przeciwko stronie pozwanej o zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego i naprawienie szkód, jakich doznałem w wypadku komunikacyjnym, wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, których ze względu na moją trudną sytuację materialną nie jestem w stanie ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i mojej żony. Utrzymujemy się jedynie z mojej emerytury wynoszącej obecnie 1.200 zł. Nie mamy innych dochodów, z których mógłbym ponieść należne koszty sądowe. W wyniku wypadku została ograniczona moja zdolność do samodzielnego poruszania się. Charakter sprawy, mój wiek (72 lata) oraz stan zdrowia, stwierdzony załączonym zaświadczeniem lekarskim, wymagają pomocy adwokata przy prowadzeniu sprawy.
Załączone oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest pełne i niczego w nim nie pominąłem. W tych warunkach wniosek mój jest uzasadniony.
Jan Kaczmarski
Załączniki:
1) oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania,
2) zaświadczenie lekarskie.


Objaśnienia

I. Wzór odpowiada warunkom:
a) pisma procesowego (art. 126 § 1 i 2 oraz art. 128 kpc);
b) wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 102 u.k.s.c.).
II. Sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych w całości lub w części. Strona w całości zwolniona przez sąd od kosztów sądowych nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa. Częściowe zwolnienie od kosztów może polegać na zwolnieniu od poniesienia albo ułamkowej lub procentowej ich części, albo określonej ich kwoty, albo niektórych opłat lub wydatków. Może też polegać na przyznaniu zwolnienia co do pewnej części roszczenia lub co do niektórych roszczeń dochodzonych łącznie; roszczenia te lub ich części sąd oznacza w postanowieniu o przyznaniu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Strona częściowo zwolniona od kosztów sądowych obowiązana jest uiścić opłaty oraz ponieść wydatki w takiej wysokości, jaka nie jest objęta zwolnieniem przyznanym przez sąd (art. 101 i art. 102 ust. 1 u.k.s.c.). Zwolnienie od kosztów sądowych ma charakter tymczasowy w tym znaczeniu, że koszty, które obciążałyby stronę, ponosi Skarb Państwa, jednakże w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji sąd orzeknie o nich na podstawie art. 113 u.k.s.c.
Zwolnienia od kosztów sądowych może domagać się osoba fizyczna, która złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie (por § 25 ust. 1 instr.sąd.), w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych w sądzie rejonowym właściwym ze względu na miejsce swego zamieszkania. Sąd niezwłocznie przesyła ten wniosek właściwemu sądowi. Złożenie wniosku do protokołu nie uchyla obowiązku sporządzenia oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 u.k.s.c., według ustalonego wzoru. Wzór takiego oświadczenia został określony w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. 2006 r. Nr 27 poz. 200 ze zm.). Jeżeli oświadczenie według ustalonego wzoru nie zostało złożone albo nie zawiera wszystkich wymaganych danych, stosuje się art. 130 kpc.
Sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. W przypadku wniosku osoby prawnej lub jednostki, o której mowa w art. 33[1] kc, okoliczności uzasadniające wniosek, a więc związane z kondycją finansową i ekonomiczną takiej osoby, mogą być wykazywane za pomocą wszelkich środków dowodowych. Zasadnicze znaczenie będą miały dokumenty w postaci wyciągów z ksiąg, bilansów, sprawozdań rachunkowych, kont bankowych itp.
III. Jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których stronie zostało przyznane zwolnienie od kosztów sądowych, nie istniały lub przestały istnieć, sąd cofa zwolnienie od kosztów sądowych (art. 110 u.k.s.c.). W obu wypadkach strona obowiązana jest uiścić wszystkie przepisane opłaty oraz zwrócić wydatki, jednakże w drugim wypadku sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem także częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach. W takim wypadku stosuje się art. 111 u.k.s.c. Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej powziął wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych lub z niego korzystającej. Stronę, która uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie świadomego podania nieprawdziwych okoliczności, sąd, cofając zwolnienie, skazuje na grzywnę w wysokości do 1.000 złotych. Niezależnie od obowiązku uiszczenia grzywny, strona powinna uiścić wszystkie przepisane opłaty i pokryć obciążające ją wydatki. Osobę, która ponownie zgłosiła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, świadomie podając nieprawdziwe okoliczności o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, sąd, odrzucając wniosek, skazuje na grzywnę w wysokości do 2.000 złotych (art. 111 ust. 2 u.k.s.c.). Postanowienie, na podstawie którego wniosek o zwolnienie od kosztów został oddalony (w całości lub w części) lub nastąpiło cofnięcie zwolnienia od kosztów sądowych, sąd doręcza obu stronom z uzasadnieniem (art. 357 § 2 zd. 2 kpc), jest ono bowiem zaskarżalne (art. 394 § 1 pkt 2 kpc - por. wzór nr 2).
IV. Zgodnie z art. 117 § 1 kpc strona może domagać się ustanowienia dla niej adwokata lub radcy prawnego.
Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie, z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 117 § 2 kpc).
Strona korzystająca z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych powinna dołączyć do wniosku oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (art. 117[1] § 1 kpc).
Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego można uzasadnić faktem zamieszkiwania strony poza miejscowością, w której jest siedziba sądu lub szczególnym charakterem sprawy (zawiłość, potrzeba znajomości prawa). Można też powołać inne ważne okoliczności uniemożliwiające stronie prowadzenie sprawy. Sąd uwzględni wniosek dopiero wtedy, gdy uzna udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie za potrzebny (art. 117 § 5 kpc). Wniosek o ustanowienie adwokata (radcy prawnego) może być uzasadniony także obowiązującym w postępowaniu przed Sądem Najwyższym zastępstwem stron przez adwokatów lub radców prawnych. Zastępstwo to (tzw. przymus adwokacko-radcowski) dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych przed sądem niższej instancji (art. 87[1] § 1 kpc).
Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie, w której zwolnienie od kosztów sądowych nie przysługuje z mocy ustawy, można łączyć z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.
Strona może zgłosić wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie, w którym sprawa się toczy lub będzie wytoczona, albo w sądzie rejonowym miejsca jej zamieszkania (art. 117 § 4 kpc).
Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla strony zwolnionej od kosztów sądowych jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego (art. 118 § 1 kpc).
Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała. Jednakże na podstawie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny strony podejmuje czynności procesowe niecierpiące zwłoki (art. 119 kpc).
Na odmowę ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie przysługuje zażalenie do sądu II instancji (art. 394 § 1 pkt 2 kpc).
V. W zakresie rozliczania, zaskarżania i egzekwowania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy mieć na względzie dwie sytuacje: po pierwsze, gdy koszty te zostały zasądzone od przeciwnika na rzecz strony, dla której adwokat lub radca prawny został ustanowiony; po drugie, gdy koszty przyznane zostają od Skarbu Państwa.
W pierwszym przypadku koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy kwalifikować jako składnik kosztów procesu, bowiem zostały zasądzone - na podstawie przepisów określających zasady rozliczania kosztów procesu - od przeciwnika na rzecz strony, dla której adwokat lub radca prawny został ustanowiony. W takiej sytuacji adwokat lub radca prawny ma prawo - z wyłączeniem strony, którą reprezentuje - ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. Przeciwnik nie może czynić żadnych potrąceń, z wyjątkiem kosztów nawzajem mu przyznanych od strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu. Na kosztach, przypadających od przeciwnika strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu, należności adwokata lub radcy prawnego ustanowionego według przepisów poprzedzających przysługuje pierwszeństwo przed roszczeniami osób trzecich (art. 122 k.p.c.). Na postanowienie, na podstawie którego sąd zasądził koszty od przeciwnika strony reprezentowanej przez adwokata (radcę prawnego) ustanowionego przez sąd, przysługuje zażalenie, są to bowiem koszty rozliczone między stronami. Należy je zatem - jak zaznaczono - kwalifikować jako składnik „kosztów” w rozumieniu art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c. oraz art. 3942 § 1 k.p.c. w brzmieniu ustalonym ustawą nowelizującą k.p.c.
Z drugim przypadkiem mamy do czynienia w dwóch sytuacjach. Po pierwsze - gdy egzekucja kosztów zasądzonych od przeciwnika strony, dla której adwokat (radca prawny) został ustanowiony, okazała się bezskuteczna - oraz po drugie - gdy kosztami procesu została obciążona (w następstwie rozliczenia kosztów procesu według obowiązujących zasad) strona, dla której został ustanowiony adwokat (radca prawny).
W pierwszej sytuacji w razie wykazania bezskuteczności egzekucji kosztów, sąd, uwzględniając wniosek adwokata (radcy prawnego), przyzna je od Skarbu Państwa (art. 122 § 1 k.p.c. oraz § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu; Dz. U. 2002 r. Nr 163 poz. 1348 ze zm., i § 17 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu; Dz. U. 2002 r. Nr 163 poz. 1349 ze zm.). W drugiej sytuacji we wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej od Skarbu Państwa adwokat (§ 20 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie...) lub radca prawny (§ 16 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych...) powinien zawrzeć oświadczenie, że żądane koszty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Brak takiego oświadczenia powoduje, że wniosek jako nieuzasadniony podlega oddaleniu (postanowienie SN z 14 października 1998 r. II CKN 687/98 OSNC 1999/3 poz. 63). Kwota przyznanych adwokatowi (radcy prawnemu) kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinna zostać powiększona o wysokość podatku od towarów i usług (VAT) - zgodnie z § 2 ust. 3 powołanych rozporządzeń (postanowienie SN z 22 kwietnia 2010 r. II CZ 25/10 niepubl.).
VI. Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego (art. 120 kpc).
VII. Zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak również wniesienie środka odwoławczego od odmowy ich ustanowienia nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że będzie chodziło o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla powoda na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem powództwa. Sąd będzie mógł jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać rozprawy, a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć (art. 124 § 1 kpc). Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym lub postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat lub radca prawny powinien dołączyć sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej. W razie sporządzenia opinii z naruszeniem zasad należytej staranności sąd zawiadomi o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy adwokat lub radca prawny. W takim przypadku właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wyznaczy innego adwokata lub radcę prawnego (art. 118 k.p.c.). W świetle przytoczonych regulacji straciła na aktualności uchwała z 21 września 2000 r. III CZP 14/00 (OSNC 2001/2 poz. 21), w której Sąd Najwyższy stwierdził, że adwokat ustanowiony dla strony przez sąd może odmówić sporządzenia kasacji, jeżeli byłaby ona niedopuszczalna lub oczywiście bezzasadna.
VIII. Według aktualnego brzmienia art. 124 § 3 k.p.c. w razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia z uzasadnieniem. Analogiczne rozwiązanie przewiduje art. 124 § 2 k.p.c., który dotyczy wpływu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na bieg terminu do wniesienia zażalenia. Zgodnie z tym przepisem w razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia zażalenia, dla którego sporządzenia ustawa wymaga zastępstwa prawnego przez adwokata lub radcę prawnego, a więc zażalenia wnoszonego do Sądu Najwyższego (art. 871 k.p.c.), sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu odpis postanowienia z urzędu, a termin do wniesienia zażalenia na postanowienie biegnie od dnia jego doręczenia pełnomocnikowi. Jeżeli strona prawidłowo zażądała doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, odpis postanowienia doręcza się pełnomocnikowi z uzasadnieniem.
IX. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszonego w czasie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej lub zażalenia do Sądu Najwyższego, termin do ich wniesienia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia o odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, a jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia. Nie budzi także wątpliwości - w świetle aktualnych uregulowań - kwestia rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej lub zażalenia do Sądu Najwyższego, gdy strona w przepisanym terminie wniosła zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W takiej sytuacji termin do złożenia obu środków biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym - od dnia jego ogłoszenia.